Jerzy Ficowski
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość |
polska |
Dziedzina sztuki | |
Ważne dzieła | |
| |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() | |
Nagrody | |
Nagroda Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego (1984), nagroda literacka Kacetnika (1986), Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta (2005)[2] | |
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Tablica_Jerzy_Ficowski_plac_Inwalid%C3%B3w.jpg/220px-Tablica_Jerzy_Ficowski_plac_Inwalid%C3%B3w.jpg)
Jerzy Tadeusz Ficowski (ur. 4 września 1924 w Warszawie, zm. 9 maja 2006 tamże) – polski poeta, eseista, autor tekstów piosenek, prozaik, tłumacz (z hiszpańskiego, romskiego, rosyjskiego, niemieckiego, włoskiego, francuskiego, rumuńskiego i jidysz), żołnierz Armii Krajowej (ps. „Wrak”), uczestnik powstania warszawskiego, znawca folkloru żydowskiego i cygańskiego, badacz twórczości Brunona Schulza[3].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Podczas II wojny światowej mieszkał we Włochach pod Warszawą. Uczęszczał na tajne kursy Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Warszawie[4]. Był więźniem Pawiaka (1943). W powstaniu warszawskim walczył jako żołnierz pułku AK „Baszta” na Mokotowie. Studiował filozofię i socjologię na UW.
Debiutował w 1948 tomikiem Ołowiani żołnierze. W latach 1948–1950 wędrował razem z taborem cygańskim, był członkiem angielskiego stowarzyszenia Gypsy Lore Society. Przełożył i opublikował pieśni cygańskiej poetki Papuszy[5]. Był znawcą ludowej poezji żydowskiej (opublikowanej w tomie Rodzynki z migdałami, 1964), specjalizował się także w poezji i tłumaczeniach Federico Garcii Lorki. Przetłumaczył wiersze młodego Bolesława Leśmiana z języka rosyjskiego na polski (Pochmiel ksieżycowy: wiersze rosyjskie, Czytelnik, 1987).
Zafascynowany twórczością Brunona Schulza próbował w 1942 nawiązać korespondencję z autorem. Dowiedziawszy się o śmierci Schulza, postanowił zająć się badaniem jego twórczości, a także dokumentowaniem pozostałych po nim rękopisów, listów, rysunków i innych pamiątek. Wydane przez Ficowskiego książki Regiony wielkiej herezji oraz Okolice sklepów cynamonowych do dziś pozostają fundamentalnymi pracami literaturoznawczymi i bezcennym źródłem informacji.
Od 1960 roku pisał też teksty piosenek, które zyskały popularność. Śpiewali je m.in. tacy artyści, jak: Katarzyna Bovery, Michaj Burano, Dżamble, Anna German, Kalina Jędrusik, Stanisław Jopek, Herbert Renn, Waldemar Kocoń, Stenia Kozłowska, Jolanta Kubicka, Halina Kunicka, Kwartet Warszawski, Masio Sylwester Kwiek, Maryla Lerch, Aneta Łastik, Halina Łukomska, Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze”, Jerzy Michotek, Regina Pisarek, Ewa Podleś, Jerzy Połomski, Jadwiga Prolińska, Sława Przybylska, Randia, Maryla Rodowicz, Rena Rolska, Hanna Rumowska, Irena Santor, Jarema Stępowski, Mieczysław Wojnicki[6].
Na Międzynarodowym Festiwalu Piosenki w Sopocie otrzymał II nagrodę za piosenkę Woziwoda (1961) i III nagrodę za Jadą wozy kolorowe (1970), a na Krajowym Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu zdobył wyróżnienie za Balladę cygańską (1963), a także nagrodę TVP (1970) za Jadą wozy kolorowe. Za ten ostatni utwór został też nagrodzony przez czytelników „Głosu Wybrzeża” (1970).
Wydano płytę z jego utworami dla najmłodszych i muzyką Władysława Słowińskiego Dom, w którym śmieszy – wiersze dla dzieci (LP, Muza SXL-1173), na której można usłyszeć: Janusza Zakrzeńskiego, Wieńczysława Glińskiego, Lecha Ordona, Mirosławę Krajewską, Włodzimierza Pressa, Ewę Żukowską.
Jego najstarsza twórczość powstawała pod wpływem wierszy Juliana Tuwima, później jednak nawiązywał do awangardy okresu międzywojennego, groteski i elementów świata fantastycznej baśni. Następnie w jego poezji wyraźniejsze stały się refleksyjne wątki moralno-społeczne.
W 1977 dostał nagrodę polskiego Pen Clubu. Gdy w 1975 podpisał list 59, został objęty zakazem druku do 1980. Członek KOR i KSS „KOR”. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Był dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną poety była malarka Wanda Ficowska, drugą Elżbieta Ficowska (ślub w 1968). Miał trzy córki: Krystynę, Magdalenę i Annę[7].
Został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski w 2004 roku[8]. W 2005 roku został uhonorowany Nagrodą specjalną „Literatury na Świecie” za całokształt dorobku translatorskiego[9].
Pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A29-tuje-15)[10].
Filmografia
[edytuj | edytuj kod]W 1974 powstał film dokumentalny Papusza w reżyserii Mai Wójcik oraz Ryszarda Wójcika. Realizatorzy filmu opisali obyczaje i życie społeczności cygańskiej. Bohaterami filmu byli Papusza oraz Jerzy Ficowski. W 1998 Paweł Woldan zrealizował dokumentalny film biograficzny – Amulety i definicje, czyli Szkic do portretu Jerzego Ficowskiego[11].
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]Poezja
[edytuj | edytuj kod]- Ołowiani żołnierze (1948)
- Zwierzenia (1952)
- Po polsku (1955)
- Moje strony świata (1957)
- Makowskie bajki (1959, w tym wydawnictwie zamieszczone zostały obrazy Tadeusza Makowskiego)
- Amulety i definicje (1960)
- Pismo obrazkowe (1962)
- Ptak poza ptakiem (1968)
- Odczytanie popiołów (I wydanie: 1979, Londyn, Association of Jews of Polish Origin in Great Britain; I wydanie krajowe: 1980, Warszawa, Niezależna Oficyna Wydawnicza)[12]
- Gryps i Errata (1981)
- Śmierć jednorożca (1981)[13]
- Przepowiednie. Pojutrznia (1983)
- Inicjał (1994)[14]
- Mistrz Manole i inne przekłady (2004)[15]
- Zawczas z poniewczasem, (2004)[16]
- Pantareja (2006)[17]
- Lodorosty i bluszczary. Wiersze dla dzieci (il. Gosia Herba, oprac. Jarosław Borowiec), Wydawnictwo Wolno, 2017[18]
- Bylejaczek (il. Gabriela Gorączko), Wydawnictwo Wolno, 2021[19]
Piosenki (wybór)
[edytuj | edytuj kod]- Andaluzyjska romanca (muz. Roman Sielicki)
- Ballada cygańska (Wezmę w drogę złoty księżyc; muz. M. Święcicki)
- Ballada o niebie i ziemi (muz. R. Czubaty)
- Bezdomna muzyczka (muz. Marek Sart)
- Bez Ciebie nie ma mnie (muz. Anna German)
- Co daje deszcz (muz. Anna German)
- Cygańska letnia noc (muz. Stefan Rembowski)
- Cygańska ballada (muz. Edward Pałłasz)
- Cztery karty (muz. Anna German)
- Daj mi tęczę na niedzielę (muz. Anna German)
- Dziewczęta z Nowolipek (muz. Leszek Bogdanowicz)
- Furman (muz. Tadeusz Sygietyński)
- Feralna dziewczyna (muz. Anna German)
- Jadą wozy kolorowe (muz. S. Rembowski)
- Mieszkamy w barwnych snach (muz. Anna German)
- Mój generał ołowiany (muz. Anna German)
- Mój stryjek jest hodowcą moli (muz. Anna German)
- Naga rzeka (muz. J. Horwath, Andrzej Zaucha)
- Najszaleńszy szaławiła (muz. Anna German)
- Odejdziesz i tak (muz. Władysław Szpilman)
- O lejli-hej (muz. Anna German)
- Polonez warszawski (muz. Tadeusz Sygietyński)
- Powracające walczyki (muz. Anna German)
- Serenada, serenada (muz. Jerzy Harald)
- Swierkowa Kolęda (muz. Anna German)
- Syg, Sygedyr (muz. M. Sart)
- Szlifierz warszawski (muz. S. Rembowski)
- Taki Mały Ptak (muz. Anna German)
- To chyba maj (muz. Anna German)
- Wiatr mieszka w dzikich topolach (muz. M. Sewen)
- Woziwoda (muz. M. Sart)
- Znajoma uliczka (muz. J. Harald)
Utwory pisane prozą poetycką
[edytuj | edytuj kod]Inne
[edytuj | edytuj kod]- Cyganie polscy (1953)
- Cyganie na polskich drogach (1965, 1985, 2013)
- Gałązka z drzewa słońca (1961)
- Rodzynki z migdałami (1964)
- Regiony wielkiej herezji (1967; nowe, uzupełnione wydania 1975, 1992, 2002)
- Okolice sklepów cynamonowych (1986)[22]
- Demony cudzego strachu (1986)[23]
- Cyganie w Polsce. Dzieje i obyczaje (1989)[24]
- W sierocińcu świata. Rzecz o Witoldzie Wojtkiewiczu (1993)[25]
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]- Tablica pamiątkowa przy placu Inwalidów 4/6/8 w Warszawie[26].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, T. 2, pod red. J. Czachowskiej, A. Szałagan. Warszawa: WSiP, 1994, s. 292. ISBN 83-02-05446-1.
- ↑ Związek Rzemiosła Polskiego: Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta w latach 1994–2009. [dostęp 2014-09-12].
- ↑ Karolina Nos: Bruno Schulz. Malarz, pisarz, geniusz. Niezła Sztuka, 11 lipca 2022. (pol.).
- ↑ We wspomnieniu Jerzego Zagórskiego w Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989, s. 162: „Wychowankiem tajnych kursów okupacyjnych naszego gimnazjum jest wybitny poeta i tłumacz Jerzy Ficowski”. Nie ma go jednak w spisie maturzystów żadnego rocznika szkoły.
- ↑ Papusza – Bronisława Wajs. Rzeczpospolita, 2012.
- ↑ Na podstawie: http://www.winyle.rembertow.net/wykon.php?nazwa=ficowski&art=12637#dane.
- ↑ Anna Ficowska-Teodorowicz: Dojrzeć do dzieciństwa [online], Wydawnictwo Wolno, 31 marca 2021 [dostęp 2021-05-13] (pol.).
- ↑ M.P. z 2005 r. nr 10, poz. 197.
- ↑ Nagrody „Literatury na świecie” / Wydarzenia / Instytut Książki [online], www.instytutksiazki.pl, 29 września 2005 [dostęp 2016-03-06] .
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna --- Warszawskie cmentarze [online] [dostęp 2019-11-14] (pol.).
- ↑ Filmpolski.Pl – Amulety I Definicje Czyli Szkic Do Portretu Jerzego Ficowskiego [online], filmpolski.pl [dostęp 2017-11-24] (pol.).
- ↑ Odczytanie popiołów. Wiersze [online], Katalog Biblioteki Narodowej [dostęp 2016-04-10] .
- ↑ Jerzy Ficowski , Śmierć jednorożca., Warszawa: Państwowy Instytut Wydawn, 1981, ISBN 83-06-00699-2, OCLC 9052129 [dostęp 2022-05-27] .
- ↑ Jerzy Ficowski , Inicjał, Łowicz: Galeria Browarna, 1994, ISBN 83-902172-0-1, OCLC 33212675 [dostęp 2022-05-27] .
- ↑ Jakub Ekier , Piotr Sommer , Jerzy Ficowski , Mistrz Manole. I inne przekłady, Sejny: Pogranicze, 2004, ISBN 83-86872-56-X, OCLC 57315770 [dostęp 2022-05-27] .
- ↑ Jerzy Ficowski , Zawczas z poniewczasem, Wyd. 1, Kraków: Wyd. Literackie, 2004, ISBN 83-08-03625-2, OCLC 57359101 [dostęp 2022-05-27] .
- ↑ Jerzy Ficowski , Pantareja, wyd. 1, Kraków: Wyd. Literackie, 2006, ISBN 83-08-03827-1, OCLC 67405832 [dostęp 2022-05-27] .
- ↑ Jerzy Ficowski: Lodorosty i bluszczary (niebieska) [online], Wydawnictwo Wolno [dostęp 2021-03-26] (pol.).
- ↑ Bylejaczek: Jerzy Ficowski, Gabriela Gorączko [online], Wydawnictwo Wolno [dostęp 2021-03-26] (pol.).
- ↑ Jerzy Ficowski , Wspominki starowarszawskie, Warszawa: Czytelnik, 1959 .
- ↑ Jerzy Ficowski , Czekanie na sen psa, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1970 .
- ↑ Jerzy Ficowski , Okolice sklepów cynamonowych. Szkice, przyczynki, impresje, wyd. 1, Kraków: Wyd. Literackie, 1986, ISBN 83-08-01403-8, OCLC 16228497 [dostęp 2022-05-27] .
- ↑ Jerzy Ficowski , Demony cudzego strachu. Wspominki cygańskie, wyd. 1, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1986, ISBN 83-205-3776-2, OCLC 14693676 [dostęp 2022-05-27] .
- ↑ Jerzy Ficowski , Cyganie w Polsce. Dzieje i obyczaje, Warszawa: Wyd. Interpress, 1989, ISBN 83-223-2320-4, OCLC 22698634 [dostęp 2022-05-27] .
- ↑ Jerzy Ficowski , W sierocińcu świata. Rzecz o Witoldzie Wojtkiewiczu, Warszawa: Ryton, 1993, ISBN 83-85367-29-2, OCLC 812611026 [dostęp 2022-05-27] .
- ↑ Kalendarz warszawski lipiec-wrzesień 2008. „Kronika Warszawy”. 140, s. 110, 2009.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Wolański R., Leksykon Polskiej Muzyki Rozrywkowej, Warszawa 1995, Agencja Wydawnicza Morex, ISBN 83-86848-05-7, tu hasło Ficowski Jerzy, s. 50.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Oficjalna strona artysty prowadzona przez Fundację im. Ficowskiego
- Artykuł o J. Ficowskim
- Po śmierci Jerzego Ficowskiego – wspomnienia (Pogranicze, Sejny)
- Fanpage Jerzego Ficowskiego na Facebooku
- ISNI: 0000000114461682
- VIAF: 64005552
- LCCN: n84003601
- GND: 124005438
- NDL: 00439469
- BnF: 119027290
- SUDOC: 026864444
- NLA: 35082842
- NKC: jo2001100231
- BNE: XX1279985
- NTA: 069828628
- BIBSYS: 90051101
- CiNii: DA01577841
- PLWABN: 9810598473205606
- NUKAT: n94100034
- J9U: 987007260991505171
- PTBNP: 1561811
- NSK: 000039505
- LIH: LNB:SCD;=tj
- Członkowie i współpracownicy Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”
- Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
- Członkowie polskiego PEN Clubu
- Członkowie i współpracownicy KOR
- Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie
- Polscy pisarze współcześni
- Polscy tłumacze literatury hiszpańskojęzycznej
- Polscy tłumacze literatury rosyjskojęzycznej
- Polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej
- Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej
- Polscy tłumacze literatury włoskiej
- Polscy tłumacze literatury rumuńskiej i mołdawskiej
- Polscy tekściarze
- Pisarze związani z Warszawą
- Powstańcy warszawscy
- Polscy eseiści
- Sygnatariusze Listu 59
- Ludzie urodzeni w Warszawie
- Urodzeni w 1924
- Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka)
- Zmarli w 2006
- Żołnierze Armii Krajowej
- Polscy poeci XX wieku
- Polscy poeci XXI wieku
- Polscy baśniopisarze
- Laureaci Nagrody „Literatury na Świecie”